Şevki Koca

Katerin Bektaşi Dergâhı: Yunanistan’da Bir Erenler Ocağı

Bu yazımızda Osmanlı İmparatorluğu'nun görkemli devirlerinden yadigâr bir Bektâşi Tekke’sinden bilgiler aktarmak arzusundayım.

Söz konusu dergâh, Selanik şehrini Atina’ya bağlayan otoyolun kıyısında ve Selanik’e 65 km. mesafede bulunan ünlü Katerin Dergâhı’dır. Dergâhın halk arasında bilinen ismi Sarı Abdullah Baba Tekke’sidir. Dergâh, II. Murad dönemi Selanik yöresinin fethi sonrası 1430 yılında bir Ahi zaviyesi olarak kurulmuş olup, ünlü Epir (Teselya) Valisi; Tepedelen’li Mehmed Ali Paşa dönemininde Bektaşi tekkesine çevrilmiştir. Mehmed Ali Paşa’nın icraat seneleri 1790-1822 yılları arası olduğuna göre, tekkenin Bektaşiliğe devir tarihi bu dönemde olsa gerektir...

Katerin Dergâhı ismini o yörenin bu isimle anılmasından dolayı almıştır. Tekke Yeniçeriliğin ve Bektaşiliğin yasaklandığı 1826 yılında kapatılsa da 1861 yılında Sultan Abdülaziz iradesi ile yeniden açılmış ve irşad hizmetine başlamıştır.

Dergâhın bilinen ilk postnişini bugün hâlâ mevcûd olan türbesinde medfûn, Mücerred Halife Adni Sarı Abdullah Baba’dır. Abdullah Baba aslen Epir’li (Teselyalı) olup, Arnavut Dokakinzâdeler sülalesinden gelmektedir. Hicri 1309 (1892) tarihinde Hakk’a yürüyen Abdullah Baba’ya müntesibleri tarafından klasik uslûpta yedigen bir türbe inşa edilerek cesedi mübarekesi buraya defnolunmuştur. Kabri ve türbesi elan koruma altındadır. Dervişi Sûzî Efendi tarafından yazılan kabir şahidesinde mevtine tarih düşürülmüş olup, nefes aşağıdaki gibidir.

Kabir taşındaki mevduâ

Hü

Gel bu kabr-i evliyâ’ya sür yüzün ey taliba

Kıl niyaz, eyle ziyaret derde istersen devâ

Feyz ihsan eyler ehl-i aşka ruhaniyyeti

Türbesinden enf-i irfana gelir buy-i vefa

Varis-i âl-i abadır dahi kutb-ül arifiyn

Hem rical-i hanedangâh-ı Ali el-Mürteza

Dilde evrad-ı müdama çarnde-i masum idi

Zikrederdi oniki şehzadeyi subh-u mesa

Hacı Bektaş-ı Veli’den, hüsn-ü himmet ahz’edip

Bu kaza-i ali’de bu tekyeyi etti bina

Zevk-i tecridde bitip geçti Mücerred fani’den

Seyyidü’s-sa’data kıldı Hü deyip canın feda

Suzi’ya bir er gelip menkul-i tarihin dedi

Cay-ı gâh etti niyaz-ı Adnî Abdullah Baba

Yevm-i Salı- 8 Ramazan Hicri 1309

Söz konusu türbenin kuzeyinde ve hemen yanında kendisinden sonra kısa bir süre postnişinlik yapan Jirokastro’lu (Ergiri’li) Cafer Tayyar Baba’nın kabri bulunmaktadır. Bir işgüzar tarafından hatıra olmak üzere çalınan kabir taşının yerinde, bugün üzeri yazısız bir silindirik kesme mermer bulunmaktadır. Cafer Baba 1895 yılında Hakk’a yürümüştür.

Yine dergâhın hazeresinde (kabristanında) bir kabir daha bulunmaktadır. Burada medfûn Bektaşi azizinin ismi Elmalı’lı Ramazan (Ramadan) Baba’dır. Ramadan Baba; Antalya / Finike’sinde bulunan Kafi Baba Tekkesi'nin son postnişinidir. Ziyaret maksadı ile geldiği Katerin Dergâhı'nda H. 1326 (1911) Hakk’a yürümüştür. Tarihte geçen bir başka Ramazan Baba’da, Bursa vilâyetinde adına Bektaşi dergâhı kurulan azizdir ki, Işıklar semtindedir. Daha sonraları bu dergâh Işıklar Askeri Mektebi olarak kullanılmıştır. Bizim Ramazan (Ramadan) Baba'mız ise 1911 yılında irtihal eylemiş olup, kabir taşındaki kitabe aşağıdaki gibi olup, kabri elan sapasağlam durmaktadır.

Hü...

Bu merkad’dir cihanı can penahı bütün ehl-i tarikat dedhahı uruc eyler bu yerden fikr-i ilahi olunca cephe say-ı sıdkı ihlas gider elbette ru-i siyahı ulûvv-i halkı seyret bu yerde açıp bir kerre çeşm-i intibahı olur aşk-ı ilahiy’e müberhan açan varsa hicab-ı iştibahı

Tarik-i Aliyye-i Nazeninden Finike Dergâhı Postnişini mübdi-i Ramazan Baba

Hicri 1326 (1911) fi-22 Teşrin-i sani Ruh-u revan-ı şad-ı handan ola

Katerin Dergâhı’nın sondan bir evvelki postnişini, Mücerred Halife Veli Marendi Baba’dır. Aslen Epir’li bir Arnavut’tur. 1960 yılına kadar meşihatte bulunmuş olup, 10 Ocak 1949 yılında Mısır, Kaygusuz Abdal (Mağaravi) Dergâhı’nda gerçekleştirilen Dedebaba seçimine, Yunanistan Reni Dergâhı Postnişini Mücerred Halife Sadi Seyfi Baba ile birlikte katılarak, ünlü Mücerred Halife Ahmed Sırrı Baba’nın Dedebaba seçilmesini sağlamışlardır. Veli Baba’nın Kabri Katerin Dergâhı hazeresinde bulunmamaktadır. Vasiyeti gereği yine Yunanistan’da; Teselya’nın Pharsala kasabasında mevcûd Durbali (Torbalı) veya bilinen ismiyle Reni Dergâhı'na defnedilmiştir. Hakk’a yürüme tarihi 1961 yılıdır. Veli Marendi Baba, merhum pederim Halife Turgut Baba ile de yazışmış olup, mektuplar fakiyr’de mahfuzdur. Veli Baba Arnavutluk Derviş Koleji mezunu olup, iyi derecede Türkçe ve Fransızca bilmekteydi. Veli Baba'nın Hakk’a yürümesi üzerine Katerin Tekyesi Postnişinliğine mücerred Halife Tahir Baba nasbedilmiştir. Ancak Tahir Baba dergâhta ikâmet etmemiş ve İstanbul’a göç etmiştir. 20 Eylül 1965 yılında Hakk’a yürümüş olup, kabri İstanbul, Şahkulu Sultan Dergâhı, Mansur Baba hazeresindedir. Yine dervişlerinden Vezire Bacı erenler hemen yanında medfundur. Bugün dahi ziyaretçileri çokçadır.

Bugün Katerin Dergâhı'nda arazileri Yunan hükümetince kamulaştırılmış olsa da; Abdullah Baba türbesi, mezarlık ve kabirler ve mürşidevi resmi koruma altındadır. İki taraflı (Müslüman-Hıristiyan) ziyaret mekânlarındandır. Dergâhta 1987 yılına kadar bir Yunanlı Bektaşi olan Yorgo Mevcudi dervişin fiilen türbedarlıkta bulunduğuna dair istihbaratımız olmuştur. Dergâhın Kırılan Arslanlı çeşme mermeri ve post, çerağ, levha gibi emanetleri mürşidevinde muhafaza altındadır. Dergâh, Balkan savaşları dönemi büyük tahribata uğramış olup; atevi, mehmanevi, kilerevi, aşevi gibi reyonlar maalesef artık bulunmamaktadır.

Katerin Dergâhı’na ait mimari bilgiler Sn. Dr. Baha Tanman tarafından Sanat Tarihi Araştırmaları Dergisi’nin Aralık 1990 sayısında yayımlanmıştır. Öte yandan dergâha ilişkin teknik bilgiler Hasluck’un “Bektaşilik Tedkikleri” isimli çalışmasında mevcûddur. Emeği geçenlerin hizmetleri, Hakk katında kabul ve makbûl ola...

Cem 35 (2001) 113: 29-30.