Şevki Koca

Mısır’da Bir Erenler Ocağı: El-Magaravi (Kaygusuz) Bektâşi Dergâhı

Değerli okurlarım, bu çalışmamızda yakın bir döneme kadar aktif hizmet ve irşâd görevinde bulunan Mısır, Kaygusuz Dergâhı tarihinden bilgiler arzetmek istiyorum.

Söz konusu dergâhın kadim ismi “Kasr-ül Ayn” Tekye’si olmasına karşılık, müverrihler bu dergâha bağlı meşhutaları da ayrı birer dergâh zannederek, tek bir postnişinlik silsilesine bağlı olan bir dergâhtan tam altı ayrı tekye çıkarmışlardır. Kahire’de ünlü Kaygusuz Abdal tarafından kurulduğu rivâyet edilen bu dergâhın, ana merkez binası olan Kasr-ül Ayn Dergâhı baz alınarak ifade edilen isimler şunlardır:

1.     Kaygusuz Abdal Dergâhı: Bab’ül Lüg’te

2.     Mukattam Dergâhı: Cebel-i Mukattam’da

3.     Abdullah Ensâri: Kala-i Buruc’da

4.     El-Magaravi Dergâhı: Cebel-i Mukattam’da

5.     Hasan Baba Dergâhı: Bazar-ı Azap’ta

6.     Kasr-ül Ayn Dergâhı: Any’ül Baybars’da

Dergâhın merkezi Kahire yakınlarında Nil Nehri’nin kuzey kıyısında “Kasr-ül Bin Ayn-ı Baybars” denilen yörede kurulmuştur. Diğer meşhutalar ile birlikte dergâhın tamamlanması M. 1405 yılı olmasına karşılık, ilk kuruluş tarihi Hoy’lu Abdal Musa Sultan’ın halifelerinden Alaaddin Gaybî Sarâyi (Kaygusuz) Abdal’ın H. 806 (M. 1403) tarihinde Mısır’a yerleşmesi ile başlamıştır. Memlûk Sultanı Melik Tahir’e kadar giden kuruluş öyküleri mevcuttur. Kısaca söz konusu 6 Meşhuta’nın tümüne Kaygusuz Dergâhı denilmekte olup, Hacı Bektaş İlçesi Pirevinde ikâmet eden Babagân Bektaşiliğin dedebabası tarafından atanan tek bir postnişinlik silsilesi yürümüştür. Öte yandan “Tarayık-ı Hakaik c. 3” adlı eserin verdiği bilgilere göre; “El-Hâc Ali Baba ve El Hâc Abdullah Baba” isimli azizler tarafından H. 730 ile H. 760 yılları arasında bu mahâlde bulunan bir dergâhın onarım gördüğüne dair kayıt esas alınırsa, Kaygusuz Abdal’ın H. 790-791 (M. 1388) tarihinde Mısır’a ayak bastığı tarih-i hakikat olduğuna göre tekyenin kuruluş tarihinin bilinen rivayetlerin aksine daha eski tarihlere gittiği âşikârdır.

Kaygusuz Abdal, Karamanoğlu’na tâbi, Alaiye (Alanya) Beyi’nin oğlu Alaaddin Gaybi Sultan olup; Bugün Elmalı ilçesinde türbesi olan Abdal Musa Sultan'ın halifelerindendir. Abdal Musa Sultan, bir gün kendisine atfen; “Evlad, bir postta iki arslan oturmaz” buyurarak, irşad ve fütüvvet ilkeleri gereği, yanına rivayete göre kırk adet birer gözü pamukla kapalı derviş vererek Mısır’a gitme direktifi verir. Kaygusuz Abdal öncelikle Finike’de bulunan Kâfi Baba Dergâhı'na uğrayarak kerametler izhar etmeye başlar. Buradan Deniz yolu ile Mısır’a geçerek, Bulak Liman kentinden giriş yapar. H. 791 (M. 1388) Kaygusuz Abdal’ın doğum tarihi H. 742 (M. 1341) kabul edilir. Hicaz, Suriye, Irak, Halep ziyaretleri sonrası Hacc farizasını ikmal ederek H. 806 (M. 1403) yılında Kasr-ül Ayn asitanesini, Nil kıyısına inşaya başlar. Bu dergâh M. 1405 yılında tamamlanarak irşat hizmetine başlar. Daha sonra tüm Balkanları dolaşır, Pirevine uğrar ve daha sonra Balım Sultan tarafından tamamlanacak Bektaşi Erkânnamesi'nin taslak metnini hazırlar. Bu dönemde Babagan Bektaşiliğin Hacı Bektaş postnişini, Yağbali (yabalı) Sultan'dır. Buradan yola çıkarak yeniden Mısır’a döner ve H. 848 (M. 1444) tarihinde Cebel-i Mukattam (Mukattam Dağı) denilen Kahire’nin sırtlarında bir mağara içinde Hakk’a yürür ve burada sırlanır. Bu mekâna “Abdullah Mağaravi” makamı veyahut Kaygusuz Dergâhı'nın bir meşhutası olması nedeniyle “Makattum” Dergâhı denilir. Genelde müverrihlerce Kaygusuz’un vefat tarihi H. 820 (M. 1417) kabul edilirse de, bu dergâhın en son postnişini olan Ahmet Sırrı Baba'nın (ölm. 1965) “Al-Risala Al-Ahmediyya Fi-Tarikh Al-Tariga. Cairo 1959” adlı eserinde H. 848 (M. 1444) tarihi kayıtlı olup, ilerde arzedeceğim Kaygusuz Dergâhı'nın Postnişinlik Lahika’sından da bu tarih kayıtlıdır.

Kaygusuz’un Cebel-i Mukattam’daki sırlandığı mağara ve önündeki merkad lahdi ve buradaki dergâh 1959 yılına değin ziyaret edilebilmekte idi.

1959 yılı sonrası burası bir Atom Araştırma Santrali'ne dönüştürülmüş olup, her türden ziyaret yasaklanmıştır. Ancak (özel) bir bilgi ile edindiğim duyuma göre dergâh ve meşhuta oldukça bakımlı durumdadır.

Kaygusuz Abdal, tasavvufun en ileri aşaması kabul edilen “Vahdet-i Mevcud” türevine ilişkin değişik mevzuları ihtiva eden bir çok eser yazmıştır. Şiir ve nutuklarında genellikle aruz veznini tercih etmiştir. Birçok nesir çalışması mevcuttur. Başlıca eserleri şunlardır:

·        Gülistan

·        Dolapnâme

·        Vücûtnâme (vücûd-u Adem)

·        Saraynâme

·        Kitab-ı Mığlata

·        Kitab-ı Dilkuşa

·        Delil-i Budala

·        Minbernâme

Nefeslerinde genellikle Kaygusuz mahlasını kullandığı görülse de Serayi mahlaslı şiirlerinde Kaygusuz’a ait olduğu kanaati yaygındır. Özellikle nefesleri ve şathiyyeleri, Kaygusuz mahlası kullanan, Melami kutbu Ahmed Sarban (ölm. H. 952) ve Gaybi mahlası kullanan bir başka Melami kutbu olan şeyh Sunullah Efendi (ölm. H. 1073) ile sıkça karıştırılmıştır. Babagân Bektaşilikte Mücerred Meydan (Kara Meydan) diye bilinen ve 14 post, 17 niyaz’dan oluşan ve oldukça gizli tutulan, mücerred dervişlik erkânının sürüldüğü özel ritüelde, zakir ve güyandelerin karşılığı olan 8’nci makal-i post, Kaygusuz postu olarak erkânnamelere geçmiştir. Ayrıca, bu dergâh dünya üzerinde mücerred dervişlik erkânının aktedildiği beş mücerred dergâhtan kıdem sırasında üçüncüsü sayılmaktadır. Bu mücerred dergâhlar sırasıyla şunlardır:

1.     Hacı Bektaş Pirevi Dergâhı: Sulucakarahöyük / Kırşehir

2.     Seyyid Ali Sultan Dergâhı: Dimetoka / Yunanistan

3.     Kaygusuz Abdal Dergâhı: Kahire / Mısır

4.     Abd’ül Müminin Baba Dergâhı: Kerbela

5.     Şahkulu Sultan (Merdibanlı) Dergâhı: İstanbul

Babagan Bektaşiliğin tarikat kültüründe Kaygusuz aşağıdaki remizlerin müteradifi sayılır:

·        Kaygusuz: Sırr-ı Ahad (Dehr, dem veya zaman)

·        Kaygusuz: Sırr-ı Cem’ül Cem (Pirinç pilavı veya derviş)

·        Kaygusuz: Sırr-ı İstiva (Tuz veya denge hali)

·        Kaygusuz: Sırr-ı Esrar (Sır veya İlm-i Ledün)

·        Kaygusuz: Sırr-ı Ahfa (İhram-Allah’a sığınma)

·        Kaygusuz: Sırr-ı Fenafillah (Tütün veya duman)

·        Kaygusuz: Sırr-ı Bekabullah (çhâr, darp veya tıraş)

Söz konusu bu (7) makam, Fatiha Suresinin tefsirini ve tevilini içeren “exotérique” (enfüsi) bir anlam bütünlüğünü saklı tutar.

Evliya Çelebi, bir 17. yüzyıl gezgini olarak, bu dergâhtan bahsederken Kaygusuz Abdal’ın ismini zikretmeksizin Kasr-ül Ayn Dergâhı olarak bilgi verir. Ziyareti esnasında tanıştığı halifenin “Sersem Mehmed Baba” olduğunu belirtse de teknik olarak mümkün görünmemektedir. Evliya Çelebi’nin kaydettiği tarih olan H. 1081 yılında Kaygusuz Dergâhı postnişinliğini Seydişehirli Ramazan Baba (ölm. 1095) deruhte etmekteydi. Öte yandan Halveti tarikatının önemli isimlerinden Mahmud Hulvi Hazretleri “lemazat” isimli eserinde (Bkz. Tercüman 1001 Temel eser) Sersem Mahmud Baba isimli bir zat’tan söz etse de buradaki tarih kaydı, Çelebi’den farklı olarak H. 1017 (M. 1608) görünmektedir.

Evliya Çelebi, gezisi esnasında Kasr-ül Ayn Dergâhı'nda; ellerinde cönk defterleri ve bellerinde zerdesteleri (Tığı bend veya zünnar) ile başları çhar-ı darp’lı (tüm saçlarını kazıtmış, mücerredlik tıraşı olmuş) dervişlerden söz ederek şu isimleri kaydeder.

·        Şeyda Derviş,

·        Zakir Derviş,

·        Âşıkan Derviş,

·        Kurban Derviş

·        Talepkâr Derviş,

·        Rics’i Derviş,

·        Gavvas Derviş,

·        Civanmert Derviş,

·        Medhûş Derviş...

Yine Evliya Çelebi, dergâhın Memlük Savaşı esnasında Yavuz Sultan Selim tarafından ziyaret edildiği (14 şubat 1517) ve bu dergâhta kendisine daimi bir mekânın hazır tutulduğuna dair bilgilerde aktarır. Yine gezilerinde;

·        Can gülü

·        Ten Balı

·        Şir Ali

·        Şemimi

gibi mahlaslara haiz Bektaşi muhiblerinin birbirleriyle karşılıklı olarak şiirsel atışmalar yaptıklarından H. 1081 tarih kaydı ile söz eder. Çelebi Mukattam Dergâhı'nı, Cûşi ismiyle anar.

Kaygusuz Dergâhı'nın özellikle Mukattam’da bulunan binalarının 1772 tarihinde onarım gördüğüne dair bir bilgi “Revue de Turcologie, 1935 / V.P. 96” isimli çalışmada kayıtlıdır. Yine bilindiği üzere, Kasr-ül Ayn Dergâhı Cezayirli Gazi Hasan Paşa dönemi, Gazze Sancak Beyi Derviş Bey tarafından (M. 1772) onarıma tabi tutulmuştur. Tüm meşhutaların topyekün tamiri de kendisi de nasipli bir Bektaşi olan Mısır Valisi, Kavalalı Mehmed Ali Paşa dönemi olmuştur. (ölm. 1849) dönemin Osmanlı Padişahı II. Mahmud ile arası açılan Hidiv Mehmed Ali Paşa, 1826 Bektaşi Yeniçeri katliamından Mısır’a kaçabilenlere kucak açmıştır...

Dergâh 1826 yılından sonra Bektaşi tarikatını sindirme çabalarından da nasibini almıştır. Dergâhın M. 1941 yılında Hakk’a yürüyen son postnişinlerinden Mehmed Lütfi Baba, dergâhın o zor günlerine dair, şu bilgileri vermiştir:

Dergâh, H. 1249 (M. 1833) yılında, Bâb-ı Meşayıhça nasbedilen Kâdiri Tarikatı Şeyhlere devrolunmuştur. Bu dönemin Kaygusuz Dergâhları Postnişini olan; Bosnalı Kurbancı İsmail Baba ve Dervişleri, (26 Dervişi olduğu bilinmektedir) 1833 yılı Kasım ayında kolluk gücüyle Tekye’den çıkarılmış ve kurbancı İsmail Baba Hakk’a yürüdüğü 1835 yılına kadar, Kavalalı Mehmed Ali Paşa’nın amcazadesi Manastırlı İsmail Sırrı Paşa’nın konağında ikâmet etmiştir. 1835’ten sonra dergâha dönemin Hacı Bektaş (pirevi) postnişini Sofyalı Saatçi Ali Dedebaba tarafından (ölm. 1251) Yakovalı Sadık Baba, Kaygusuz Tekyesi postnişini olarak atanmıştır. Ancak, gerek Kasr-ül Ayn’da ve gerekse Mukattam’da Post’a oturma imkânı bulamayan Sadık Baba, eski Kaygusuz Dergâhı olarak bilinen Bab’ül Lüg semtindeki meşhuta çevresinde bir eve yerleşerek hizmete başlamıştır. H. 1282 (M. 1865) yılında Sadık Baba’nın Hakk'a yürümesi üzerine, Hacı Bektaş Postnişini Yanbollu Hacı Ali Turabi Dedebaba tarafından (ölm. H. 1286) Kaygusuz Dergâhı postnişinliğine Kilisli Kürt (Kurt) Ali Baba nasbedilir. Abdülaziz’in de hoşgörüsünden yararlanan Kürt Ali Baba, H. 1283 (M. 1866) tarihinde Mukattam, Kaygusuz Dergâhı'nda ikâmet eden Nakşi Şeyhi (Dergâh bu arada, Kadirilerden, Nakşibendilere devrolmuş idi) Nizameddin Efendi’yi yaka, paça dergâhtan tardederek postta yeniden yerini alır. Bu dönem Mısır’a hükmeden şahıs, Hidiv İsmail Paşa’dır (Mısır’ın son kralı Faruk bu sülaleden gelmektedir). Dergâh, M. 1866 yılından, kapatıldığı M. 1959 tarihine değin Bektaşi tarikatının uhdesinde ve devamlı aktif faaliyette kalmıştır. Dergâhlar, Mısır Devlet Başkanı Cemal Abdül Nasır dönemi faaliyetten men edilmişlerdir.

Kaygusuz Tekyesine toplam otuzsekiz postnişin gelmiş olup, tümü de mücerreddir. (Kutsal Bekâr) şimdi son postnişin Ahmed Sırrı Baba tarafından deklare edilen, postnişin sıralamasını arz etmek istiyorum. Bu arada belirtmeliyim ki Mukattam Dağındaki Kaygusuz Dergâhı, 1867 yılında Hidiv İsmail Paşa’nın fermanıyla Bektaşilerin tapulu malı olmuştur.

Kaygusuz Abdal Dergâhı Postnişin Sırası

1.     Alaaddin Gaybi (Kaygusuz-Alanyalı): 806-848

2.     Kerem Mustafa Baba (Kasabalı): 848-855

3.     Meydancı Kazım Baba (Alanyalı): 855-869

4.     Koçum Halil Baba (Antalyalı): 869-887

5.     Sancaktar Ali Baba (Tekeli): 887-896

6.     Nakib Hacı Süleyman Baba (Tekeli): 896-909

7.     Mest Ali Baba (Karamanlı): 909-935

8.     Ahçı Mustafa Kemal Baba (Burdurlu): 935-952

9.     Nakip Hüseyin Baba (Aksaraylı): 952-961

10. Kazancı Hüsnü Baba (Burdurlu): 961-980

11. Meydancı Hacı Yusuf Baba (Alanyalı): 980-1007

12. Hüdadâd’lı Baba (Ankaralı): 1007-1016

13. Meydancı Murad Baba (Tekeli): 1016-1032

14. Ahçı Recep Baba (Konyalı): 1032-1042

15. Yörük Mustafa Baba (Burdurlu): 1042-1064

16. Esseyid Cafer Adem Baba (Bağdatlı): 1064-1071

17. Nakip İbrahim Baba (Koçhisarlı): 1071-1080

18. Ahçı Ramazan Baba (Seydişehirli): 1080-1095

19. Ahçı Süleyman Baba (Seydişehirli): 1095-1123

20. Esseyid Mehmed Selim Baba (Üsküdarlı): 1123-1129

21. Nakip Hacı Hasan Baba (Sofyalı): 1129-1146

22. Hacı Mahmud Baba (Mayadağlı): 1146-1162

23. Esseyid İsmail Baba (Bursalı): 1162-1167

24. Ahçı Melek Baba (Halepli): 1167-1180

25. Hacı Seyyid Mehmet Baba (Vidinli): 1180-1201

26. Ahçı Kasım Baba (Bosnalı): 1201-1213

27. El-Hacc Zeynel Abidin Baba (Elbasanlı): 1213-1224

28. Pehlivan Baba (Prizrenli): 1224-1228

29. Hacı Salih Baba (Manastırlı): 1228-1234

30. Hacı Abdullah Baba (Kırımlı): 1234-1239

31. Kurbancı İsmail Baba (Bosnalı): 1239-1268

32. Sadık baba (Yakovalı): 1268-1282

33. Kürt (Kurt) Ali Baba (Kilisli): 1282-1285

34. Abbas Baba (Bağdatlı): 1285-1300

35. Sehabettin Baba (İstanbullu): 1300-1303

36. Haydar Baba (Leskovikli): 1303-1319

37. Hacı Mehmed Lütfi Baba (Jirokastrolu): 1919-1935

38. Ahmed Sırrı Baba (Ergirili): 1935-1965

1239 yılında kısa bir süre Derbeder Hüseyin Baba postnişin olmuştur.

Bu sıralama, Leiden / Holland Üniversitesinde Ms. Or 14385 No. ile kayıtlı olup, bu üniversiteye Kaygusuz Dergâhı son postnişini Ahmed Sırrı Baba tarafından devrolunan tüm dergâh envanteri, Dr. Hülya Küçük tarafından temin edilerek tarafıma gönderilmiştir. Öte yandan bu dergâh birbirleriyle akraba olan Mısır kralı Faruk ve Arnavutluk kralı Zogo’dan büyük ölçek de maddi ve siyasi katkılara mazhar olmuştur. Hatta, kral Zogo’nun kız kardeşinin kabri Mukattam Dergâhı'nın hazerisi içinde bulunmaktadır. Dergâha ilişkin son canlı röportaj 1955 tarihinde merhum gazeteci Hikmet Münir Bey tarafından gerçekleştirilmiştir. Hacı Mehmed Lütfi Baba 1935 yılında sağlık sorunları nedeniyle postnişinlik görevinden ayrılmış, yerine Salih Niyazı Dedebaba tarafından Ahmed Sırrı Baba postnişin olarak nasbedilmiştir. Mehmed Lütfi Baba 1941 tarihinde Hakk’a yürür. Mukattam Tekyesi'ne defnedilir.

Öte yandan Arnavutluk’ta bulunan Salih Niyazi Dedebaba da aynı tarihte Hakk’a yürür. Bir süre bekleyen Bektaşiler 30 ocak 1949 tarihinde Mısır’da toplanan halifeler meclisince Ahmed Sırrı Baba’yı dedebaba seçerler (Ahmed Sırrı Baba 1930 yılında, Salih Niyazi Dedebaba’dan halifelik icazeti almıştır). 1950 Türkiye seçimleri öncesi Demokrat Parti üst yönetimiyle yapılan bir gizli mutabakata güvenerek seçim sonrası Türkiye’ye giriş yapar. Önce Tire-Horasanlı Ali Baba Dergâhı'nda bir süre kaldıktan sonra İstanbul’a gelir. Dönemin siyasi resterasyonu ile çelişmesi üzerine 1953 yılı sonunda mahkeme kararıyla yurt dışına çıkarılır. Ahmed Sırrı Baba, Mukattam’daki dergâha yerleşir ve ilk iş olarak dervişlerinden Jirokastrolu Recep Ferdi Efendi'ye babalık icazeti vererek, Amerika Birleşik Devletleri'nin Detroit vilayetine gönderir. Recep Ferdi Baba, bu yörede Taylor Dergâhı (bkz. www.alewiten.com→Dini Hayat→Tekkeler) ismi altında halen aktif olarak hizmet gören bir tekye inşaa eder. Ahmed Sırrı Baba vefatından 10 yıl önce defnolunacağı kabrini Mukettum’a yaptırarak üzerine de büstünü monte ettirir. 1959 yılında Mısır hükümetince dergâhtan çıkarılır. Kahire’de yakınlarının yanında oldukça kırgın bir şekilde 1965 yılında Hakk’a yürür. Ruh-û revan-ı şad-ı handan olsun.

Ahmed Sırrı Baba’ya ait bazı mukaddes emanetler Ata’dan veraseten fakiyr kulunuzda mahfuzdur. Kaygusuz Dergâhlarından, Mukattam asitanesi en son H. 1321 (M. 1904) tarihinde, postnişin halife Mehmed Lütfi Baba döneminde onarım görmüş olup, dönemin dedebabası Mehmed Ali Hilmi Dedebaba tarafından iki âdet nefesle tarih düşürülmüştür. Şimdi izinleriniz ile bu iki nefesi arz etmek istiyorum.

Hû Dost

Bu kefh-i dilküşa’da Kaygusuz Sultan medfûn’dur

Münevver kabri paki merkez-i rûhu revandır bu,

Muhammed Lütfi Baba postnişin iken bu dergâhta

Müniyyen itdi tâmirin, mutâf-ı zairandır bu;

Hulûs-u kâlb’ile eyle ziyâret, nâil-i feyz ol

Tecelligâh-ı ahyâr-ı gürûh-u dervişân’dır bu;

Tariykat ehlinin me’vâsıdır bu gaar-ı ehlûllâh

Duhûl et âşk ile havetserây-ı sâlikan’dır bu;

Mücevher târihin Hilmi Dede bu levha’ya yazdı

Zehî ta’mir edildi türbesi kûds-i âşiyan’dır bu;

H. 1301 (M. 1904)

Hû Dost

Bin üçyüz yirmi birde eyledi tâmir bu dergâhı

Muhammed Lütfi Baba sâyedüp bâ himmet-i pirân

Kazâ-yı nâgehânıyle harâb olmuştu süknâ’sı

Müceddet oldu inşâ menzil-i me’vâ-yı dervişân

Tarıyk-ı Hac-ı Bektâş-ı Velî âyinene mahsus

Bu cây-ı dilküşâ dâim ola mâmur-u âbâdân

İlâhi sen muammer et Muhammed Lütfi Babayı

Tariykat ehlini âb-ı reşâdetle ide reyyân

Çeküp gülbângini Hilmi Dede târih-i Lafz ile

Ne ra’nâ oldu tâmir-i Hanigâhı Kaygusuz Sultan

Hicri 1321 (M. 1904)

Efendim, elimizden geldiğince, Mısır, Kaygusuz Abdal Dergâhını tanıtmaya gayret eyledik. Sehviyen kusur ve hatalarımız olmuş ise okuyanlar onaralar ve hem dua ile analar. Yazımızı Kaygusuz Abdal’ın nefis bir dörtlüğü ile noktalayalım. Gerçeğe Hû...

Hû Dost

“Kamu şeyde benem ayn-i hakikat

Sıfât-ı zât-ı mutlak, bahr-i hikmet

Hemen benem ki çün-u çerâğ yok

Ne Mansur bulunur Bağdat’ta, ne de Enel-Hak”

Notlar

Evliya Çelebi, Mukattam Tepesinde Mûkim bir tekyeden söz edip isminin Cûşi Tekyesi olduğunu belirtse de, Ahmed Sırrı Baba “Risalat-ı Ahmediyye” isimli eserinde buranın eski bir Celâli Tekyesi olduğundan söz eder. Yine bu konuda bir bilgi kırıntısı da, H. de Vaujany adlı Seyyah’ın “Les Caire et ses Envirions, Paris 1883” isimli çalışmasında mevcûttur.

1826 yılında, II. Mahmud dönemi çıkarılan fetvâ (Kadızade Mehmed Tahir tarafından) gereği, Bektaşi tekyelerine Bâb-ı Meşâyıh’ça Nakşî postnişinlerinin atanmasına dair hüküm 1918 tarihine kadar değişmeden devam etmiştir. 1918 tarihine kadar ki Osmanlı evraklarında, maalesef kayıtlı tüm Bektaşi dergâhları Nakşibendi tarikatine kaydedilmiş görünmektedir.

Mukettum / Kaygusuz Dergâhının 1772 yılında onarım gördüğüne dair bilgi; “Revue de Turcologie, 1935 V.P. 96” isimli çalışmada mevcûttur.

www.alewiten.com, 19.11.2002

Kaynaklar

"Kaygusuz Sultan İle Bir Nevruz Sabahı" Mihrab Dergisi, No: 15 / 16. 1340.

A. Ali Atalay: Abdal Musa Sultan Velâyetnamesi. İstanbul 1978

Abdülbaki Gölpınarlı: Tasavvuftan Deyimler ve Atasözleri. İstanbul 1977. (Kitabın kapak resmi, ünlü saray ressamı tarafından eski bir resimden kopya edilerek Kaygusuz Abdal’a teşmil edilmiştir. Orijinali Topkapı Saray Müzesi'ndedir)

Abdülbaki Gölpınarlı: Melâmilik ve Melâmiler. İstanbul 1931.

Ahmed Sırrı Baba: Al-Risala Al-Ahmediyya Fî-Tarikh-Altariga Bektaşiye. Cairo 1959.

Ahmet Yaşar Ocak: Bektaşi Menakıpnamelerinde İslâm Öncesi İnanç Motifleri. İstanbul 1983: 9, 10, 11

AşıkPaşa Tarihi. Giese Tab’bı, Shf. 200/202

Baba Rexhebi: Mıstıcızma Islame Dhe Bektashızma. U.S.A. Waldom Press. 1970: 359.

Bedri Noyan Dedebaba: Bütün Yönleriyle Bektaşilik ve Alevilik. Ankara 2001, IV. Cilt: 216.

C. Sunar: Melâmilik ve Bektâşilik, Ankara 1975: 29

Evliya Çelebi Seyahatnamesi. 1928 Türk Tarih Encümeni Yay. İstinsah Sahifeler

F. W. Hasluck / Çev. Râgıp Hulûsi: Bektaşilik Tedkikleri. İstanbul 1928: 1, 51.

Fuad Köprülü: "Kaygusuz Dergâhı" Türkiyat Mecmûası, cilt VI, Sene 1935

Fuad Köprülü: Türk Edebiyatında İlk Mutasavvıflar. Diyanet Yay. 1948, 5’nci baskı.

Halife Turgut Koca Baba’dan veraseten intikal eden Cönk ve vesikalar. Ahmed Sırrı Baba’nın, Halife Turgut Baba ile yazışmaları.

İsmail Hakkı Uzunçarşılı: Kitabeler. İstanbul 1929: 26.

John Kingsley Birge / Çev. R. Çamuroğlu: Bektaşilik Tarihi. İstanbul 1991: 58 ve 62.

Kaygusuz Dergâhı'nın Fakiyr’de mahfuz tüm evrak envanteri, resim ve vesikalar.

Mahmûd Hulvi: Lemâzat-Halvetiy’ye’den. Tercüman 1001 Temel Eser.

Mehmet Ali Hilmi Dedebaba Divanı. Neşreden Filibeli Mehdi Baba 1327: 126.

Muhtar Yahya Dağlı: Abdal Musa / Kaygusuz Abdal. Yeni Şark Basımevi, İstanbul 1335.

Recep Ferdi Baba’nın Turgut Koca Baba ile yaptığı yazışmaları.

Şevki Koca: Halikarnas’lı Bohem. Nazenin Yay. İstanbul 2000: 11.

Tarâyık-ıl Hakâyık (İstinsah edilmiş sahifeler)

Turgut Koca: Bektaşi Nefesleri. İstanbul 1990: 23.

Türkiyat Mecmûası 1939.

Yazar F. de Jong’un merhum pederim Turgut Koca Baba’ya, Dergâh hakkında spesifik bilgiler ihtiva eden özel mektubu. Bu mektupta birçok yeni bilgi olmasına rağmen önemli notlardan biri Ahmed Sırrı Baba’nın türbesine defnedilen kral Zogo’nun kız kardeşinin adının prenses Ruhiye olduğu, diğeri ise Ahmed Sırrı Baba’nın 1957 yılında dergâhtan çıkarılması sonrası kendisine El-Maadi denilen yörede Mısır Evkâf İdaresince bir ev tahsisi ve ayda 50 Mısır Lirası maaş bağlandığına dair bilgilerdir. Prensez Ruhiye'nin ölm. 28 Şubat 1948’dir.

Ziyaeddin Fahri: "Sergüzeşt-i Kaygusuz Abdal" Hayat Mecmuası 1927, Sayı: 17.